ایران بازیگر عاقل

* ایران و خودیاری

ایران با درک قواعد حاکم بر روابط بینالمللی از سالهای گذشته با دستور کار قرار دادن اصل خودیاری با توجه به ماهیت آنارشیک نظام جهانی اقتدار و امنیت خود را ارتقا داد. تهران به این درک اساسی دست یافت که مناسبات جهانی جایی برای اعتماد به دیگران نیست. در بزنگاههایی که برخی دولتها و جریانهای غربگرای داخل به این اصول خدشه وارد ساختند، ایران با تهدیدات عدیدهای مواجه شد. نمونه مؤخر آن برجام است؛ زمانی که محمدجواد ظریف، وزیر وقت امور خارجه و مسؤول ارشد مذاکرات هستهای میگفت وقتی اوباما به ما قولی میدهد، آن را میپذیریم و به آن احترام میگذاریم یا اظهار نظر انتخاباتی حسن روحانی، رئیسجمهور سابق که با زیر سوال بردن برنامه موشکی کشورمان آن را برهم زننده برجام لقب داد! 

اما پاره کردن توافق برجام توسط ترامپ و عدم بازگشت به برجام توسط بایدن در دولت روحانی عبرتی فراموشنشدنی برای آنهاست؛ چه اینکه ظریف در صوت مشهور خود عنوان کرد مفروضات رئالیسم یعنی حتی اصل خودیاری را هم قبول ندارد. واضح است برای کسی که خودیاری را قبول نداشته باشد به معنای پذیرش خلع سلاح کشور است و وزیر سابق امور خارجه حتی در دوران منتهی به برجام در اظهار نظر مشهور خود گفت آمریکا میتواند با یک بمب سیستم دفاعی را از بین ببرد! 

اما خودیاری چیست؟ در نظریه رئالیسم -که بعدها نئورئالیسم تهاجمی و دفاعی آن را ارتقا داد- روابط بینالملل ۳ اصل بنیادی دارد: 

1- دولتمحوری (Statism): طبق این مفروض دولتها بازیگر اصلی روابط بینالملل و بازیگر عاقل هستند به این معنا که در میدان عمل بر اساس هزینه / فایده (Coast-Benefit) رفتار میکنند. 

2- اصل بقا (Survial): بر این اساس مهمترین اولویت بازیگران بینالمللی تامین منافع ملی و بقا است و در فضای آنارشیک نظام بینالملل باید به فکر امنیت و بقا بود. 

3- اصل خودیاری (Self-Help): در فضای آنارشی هیچ دولت یا بازیگری نباید به دیگری اعتماد کند و باید به خود متکی باشد و دست به تولید اقتدار بزند. در چنین فضایی معمای امنیت شکل میگیرد. 

برای درک اینکه ایران در رعایت اصل خودیاری و تولید اقتدار چقدر هوشمندانه حرکت کرده است مرور اظهارات کنت مککنزی، فرمانده نیروهای تروریست سنتکام آمریکا در این باره قابل استناد است. کنت مککنزی زمستان امسال در گفتوگو با نشریه آمریکایی نیویورکر بار دیگر به بهانه یادآوری حمله موشکی ایران به پایگاه عینالاسد آمریکا در 18 دیماه 98 عنوان کرد: برنامه موشکی ایران به تهدیدی فوریتر از برنامه هستهایاش بدل شده است. وی در ادامه تصریح کرد: موشکهای ایرانی در پایگاه عینالاسد «تقریبا هر جا را که میخواستند زدند». مککنزی گفت: آنها اکنون میتوانند به هر جا در خاورمیانه ضربه بزنند. آنها میتوانند حملاتشان را با دقت و در حجم بالا انجام بدهند. به گفته فرمانده سنتکام، ایران به سطحی از توانایی دست یافته است که شکست دادنش دشوار است. وی در این رابطه عنوان کرد: تواناییهای راهبردی ایران هماکنون عظیم است. آنها در این زمینه سرتر هستند. مککنزی گفت: ایران از لحاظ نظامی به سطح سرآمد (overmatch) رسیده؛ آنها در میدان [نبرد] به سرآمدی رسیدهاند، یعنی مرحلهای که میتوانند [توان دیگران را] از کار بیندازند. وی در رابطه با درگیری احتمالی با ایران گفت: اگر آنها به طور ناگهانی حمله کنند، جنگی خونین رخ میدهد. ما بشدت آسیب میبینیم. مککنزی همزمان با آغاز دور هفتم گفتوگوها میان ایران و 1+4 در وین نیز در موضعی نسبتا مشابه اظهار داشته بود: «ایران نشان داده موشکهایش میتوانند با دقت به هدف خود برسند». او گفت: این موشکها در حملات به پایگاههای آمریکا در منطقه در ۱۰ متری هدف فرود آمدند. 

وی افزود: یکی از کارهایی که ایرانیان در ۳ تا ۵ سال گذشته انجام دادهاند ساخت برنامه پلتفرمی برای موشکهای بالستیک توانمند بوده است. مککنزی پیش از این نیز اذعان کرده بود قدرت پهپادی جمهوری اسلامی باعث پایان برتری هوایی آمریکا شده است. 

مککنزی اردیبهشتماه سال جاری ضمن اذعان به قدرت هواپیماهای بدون سرنشین ایران گفت: استفاده گسترده ایران از پهپادها در اندازههای کوچک و متوسط به منظور شناسایی و حمله، باعث شده است ما برای نخستینبار از زمان جنگ کره، بدون برتری هوایی کامل عملیات کنیم. وی با هشدار درباره قدرت پهپادی ایران، توضیح داد: «تا زمانی که نتوانیم یک توان شبکهای برای شناسایی و شکست دادن سامانههای هوایی بدون سرنشین ایجاد و [در منطقه] مستقر کنیم، برتری با مهاجم خواهد بود». 

منبع: وطن امروز

برچسبها: برجام , اصل خودیاری , جنگ اوکراین